ZOSTAŃ LIDEREM

Violetta Nowacka¹

Słowo „lider” ma wiele znaczeń

• Lider to osoba, która ma wpływ na innych. Wpływa na członków swej grupy, aby np. -wzięli na siebie zwiększone zadania, - w razie wystąpienia zbyt dużej liczby usterek czy błędów produkcyjnych stosowali ostrzejsze normy jakościowe.

• Lider to ten, który rządzi innymi, panuje, dominuje. Bycie liderem oznacza przywileje, takie jak władza i prestiż. Liderzy decydują o sprawach kluczowych, o finansach firmy, mają dostęp do poufnych informacji.

• Lider to ten, który inspiruje innych. Musi mieć magnetyczną, charyzmatyczną osobowość i swoim postępowaniem dawać przykład. Uzmysławia zespołowi, że np., aby dostawać podwyżki czy awansować, trzeba wciąż się dokształcać i rozwijać własną osobowość.

• Lider potrafi przekonywać innych. Doprowadza do zmiany opinii ludzi lub posłużenia się przez nich takim rozwiązaniem, którego dotąd nie brali pod uwagę.

• Lider motywuje podwładnych. Motywować kogoś to spowodować, aby wkładał więcej wysiłku w to, co robi.

• Lider wprowadza wielkie zmiany. Lider tworzy wizję dla innych i prowadzi ich tak, aby wprowadzić ją w życie. Zabiega o zjednanie sobie zwolenników, którzy mu ufają i wspierają go, a także angażują się w realizację celu.

• Dobry lider jest także menedżerem.

Bycie liderem nie jest tożsame z byciem menedżerem. Lider przewodzi, menedżer zarządza, ale najlepiej, gdy funkcje te łączą się w jednej osobie. Przywódca dąży do zmiany, menedżer koncentruje się na utrzymaniu równowagi. Lider tworzy wizję i strategię osiągnięcia zamierzeń, zaś menedżer korzysta z różnych umiejętności i technik w pracy nad realizacją wizji.

Dojrzała osobowość
Najważniejsza jest dojrzała i harmonijna osobowość.

• Lider jest pewny siebie i pozbawiony wewnętrznych sprzeczności. Nie jest dobrym liderem ten, kto nie umie poddać się innym i nie daje się kierować przez lepszych i bardziej doświadczonych.

• Lider ma dobry wgląd w samego siebie, potrafił poddawać się refleksjom na swój temat; powinien mieć pozytywny stosunek do samego siebie, w przeciwnym razie nie będzie miał pozytywnego stosunku do swoich podwładnych.

• Lider ma czas dla siebie, potrafi odpoczywać i oderwać się od służbowych obowiązków.

• Prawdziwy lider żyje w dobrych relacjach z innymi. Okazuje entuzjazm, pasję i nie szczędzi pochwał.

• Lider jest człowiekiem, który budzi zaufanie poprzez wierność swoim przekonaniom.

• Ma miłą powierzchowność. Lider powinien być człowiekiem sympatycznym.

• Posiada umiejętność komunikacji.

• Ma twórczy stosunek do krytyki: umie współpracować z ludźmi, którzy go pozytywnie motywują, ale też z takimi, którzy krytycznie do niego podchodzą.

• Potrafi twórcze podchodzić do porażek: umie spokojnie spojrzeć na swoje klęski, przyjąć porażki.

Dekalog lidera

• Myśli o zadaniach, głównie o tych, za które jest odpowiedzialny.

• Nigdy nie działa w duchu rewanżu.

• Za istotne uważa jasne myślenie i jasne cele.

• Jest przekonany, że postawa przyjaźni zawsze wyda owoce i rodzi sprzyjający klimat pracy.

• Nie tylko walczy z błędami, ale tworzy gotowe, pozytywne rozwiązania.

• Podchwytuje nowe sytuacje, idee, by lepiej pełnić misję.

• Nie ogranicza z zasady czasu innym, ale jest otwarty.

• Nie chce rozwiązywać problemów w jednym dniu, ale też nie odsuwa ich rozwiązania w nieskończoność.

• Nie narzuca własnego stylu życia innym.

• Urząd lidera nie daje żadnych przywilejów, liczy się misja.

KREOWANIE WIZERUNKU LIDERA

Krok pierwszy: SZKOŁA PEWNOŚCI SIEBIE

Okazując pewność siebie (czyli wiarę we własne możliwości), dajesz podwładnemu poczucie bezpieczeństwa. Szczególnie w trudnych momentach kryzysowych spokój i pewny głos lidera chronią zespół przed upadkiem morale i dezorganizacyjną paniką.
Budowanie pozytywnego nastawienia do siebie w konkretnej, trudnej sytuacji.
Jeżeli dostałeś zadanie, które na pierwszy rzut oka przekracza twoje możliwości, rozpisz w kilku punktach, jak się z tym uporać.

• Określ, co wywołuje wątpliwości co do twoich umiejętności. Np „nie mam doświadczenia”, „brak mi odwagi”, itp.

• Wyjaśnij sobie, co ta sytuacja oznacza. Odrzuć takie określenia, jak niekompetentny, czy mało inteligentny, ale sformułuj to następująco: czynność x, potrzebna do wykonania zadania, sprawia mi trudności. Muszę zdobyć umiejętność y, żeby sobie z nią poradzić.

• Poszukaj przyczyny takiego stanu rzeczy, np. mam małe doświadczenie w ten dziedzinie.

• Znajdź pozytywne pomysły na rozwiązanie tego problemu (najlepiej kilka), np. znajdę w Internecie publikacje po angielsku i przetłumaczę na polski, zapiszę się na kurs.

• Wyobrażaj sobie swój sukces w przyszłości (szczegółowo). Popatrz na zadanie z perspektywy szansy rozwoju, doskonalenia się.

• Zaczynaj każdy dzień od ćwiczenia: znajdź choć pięć minut rano, usiądź w spokojnym miejscu, weź głęboki oddech i przypomnij sobie swoje największe zalety, sukcesy. Powiedz sobie, że jesteś w stanie sprostać wszystkim wyzwaniom.

Zrób spis swoich zalet i osiągnięć
W notesie, który nosisz przy sobie, spisz swoje mocne strony. Nie zapomnij o dodawaniu do tej listy nowych dokonań. Jeśli brakuje ci pomysłów, zapytaj najbliższych osób, co o tobie sądzą.
Taktyka małych zwycięstw
Każde małe zwycięstwo podbudowuje wiarę we własne możliwości. Zacznij od łatwych zadań. Możesz zaproponować na początek lepsze rozwiązania ergonomii pracy, które mogą się przyczynić do zwiększenia komfortu pracy, a co za tym idzie efektywności. Żeby wydać się podwładnym bardziej ludzki, czy swojski, rzuć czasem jakąś uwagę, aby przekonać ich, że nie jesteś idealny.

Krok drugi: TRENOWANIE CHARYZMY

Charyzma to osobisty urok i magnetyzm, które pomagają kierować innymi. Prosta metoda rozwijania charyzmy polega na zdecydowanym wyrażaniu uczuć, oraz okazywaniu entuzjazmu, optymizmu i energii. Charyzma jest cechą, którą można rozwijać.

Okazuj uczucia
Wyrażaj uznanie ożywionym tonem, poklep pracownika po ramieniu, wyraź współczucie, kiedy zwierzy się z problemów osobistych. Ale także w wyrażaniu dezaprobaty używaj emocjonalnego słownika ( w 1 os.), np. zamiast powiedzieć: „obiecałeś, że zrobisz to najpóźniej dzisiaj!”, powiedz: „jestem niemile zaskoczony, że nie wywiązałeś się na czas ze swoich obowiązków.”
Skąd czerpać entuzjazm i energię do wyrażania uczuć?

• wysypiaj się w nocy i korzystaj z 15-minutowej, popołudniowej drzemki.

• przed oficjalną kolacją weź chłodny prysznic.

• uprawiaj jakiś sport.

• Przestaw się na zdrową żywność.

• Kontroluj wykaz aktualnych zadań i nie zostawiaj żadnych nie dokończonych, które zaprzątałyby twoją uwagę.

• Oddzielaj sprawy prywatne od zawodowych.

• Zachowaj orientację na działanie. Częściej mów raczej „zróbmy to!”, niż „przemyślmy to”.

Bądź szczery w wypowiedziach
Osoby z charyzmą oceniają ludzi i sytuacje bez ukrywania prawdy, ale też pozostają wrażliwym na uczucia innych. Lider zapytany przez przełożonego o awans, na który nie zasługuje, nie powinien wymijająco opowiadać o braku wolnych stanowisk, lecz wyrazić swoją opinie, np. „Nie mogę cię obecnie polecić na to stanowisko, ponieważ uważam, że jesteś zbyt impulsywny i niezorganizowany.” Pracownik może początkowo być rozczarowany, lecz w konsekwencji nie będzie żył złudzeniami, ale dążył do doskonałości. Powinien zrozumieć, że od jego postępowania zależy awans w przyszłości.

Wyrażaniu uczuć towarzyszy bezpośrednie wyrażanie myśli. Jeśli charyzmatyczny lider ma coś ważnego do omówienia z podwładnym, powinien zapytać: „czy mógłbyś spotkać się ze mną o godz. X, bo potrzebuję twojej pomocy”, zamiast: „czy masz coś ważnego do roboty o godz. X?”

Charyzmatyczna powierzchowność

• odpowiednia mimika twarzy powinna towarzyszyć szczerym wypowiedziom. Zmienna mimika jest wyrazem dynamiki. Posługuj się pełnym uśmiechem, marszcz brwi, przybieraj wesołe miny, okazuj zaskoczenie, radość, czy smutek. Ćwicz przed lustrem lub korzystaj z kamery video, myśląc o różnych nastrojach, które chcesz zobrazować.

• Zastanów się nad wyborem detali w wyposażeniu biura. Nie eksponuj zbyt wielu rodzinnych fotografii. Wybierz raczej prosty styl.

• Stosuj charyzmatyczne elementy mowy ciała, tj. stawaj w lekkim rozkroku, z położonym na biodra rękami, gdy nie siedzisz. Ta pozycja świadczy o pewności siebie. Podczas dyskusji i wymiany poglądów możesz skierować palec wskazujący dłoni przed siebie, a kciuk ku górze. Taki gest świadczy o tym, że masz mocne argumenty. Gdy przemawiasz, stosuj tzw. daszek z dłoni (opuszki palców obu dłoni lekko się dotykają). Symbolicznie ten gest uznaje się jako wyraz przekonania o własnej kompetencji i intelektualizmie.

• Poruszaj się w przemyślany sposób. Przemierzaj biuro zdecydowanie. Na spotkania przychodź wcześniej. Nie czekaj na innych na zewnątrz. Zajmij swoje miejsce i przeglądaj notatki. Idąc korytarzem na spotkanie, nie zatrzymuj się na pogawędki.

Krok trzeci: SZTUKA POROZUMIEWANIA SIĘ

• Przenośnie i porównania działają na słuchaczy magnetycznie i motywująco. Na początek używaj porównań odwołujących się do sportu, armii, przyrody, czy sukcesów uznanych na rynku firm, np:

  • Nie przejmujcie się, że konkurencja nadal nas wyprzedza. Adam Małysz też nie od razu został mistrzem.

  • Już niedługo nasza firma z małej płotki ma szansę przeobrazić się w rekina.

  • Czas skończyć z rozgrzewką i zacząć poważną grę.

• Używaj barwnego języka, np. „Wiem, ze tkwi w was twórczy potencjał”, zamiast „proszę o sugestie”.

  • „róbcie wszystko dobrze za pierwszym razem”, zamiast: „unikajcie błędów”.

  • „Odnieśliśmy miażdżącą przewagę”, zamiast „wyprzedziliśmy konkurencję”.

• Inspiruj anegdotami i ciekawymi historiami. Pracownicy łatwiej zapamiętują przekazywane treści, gdy kojarzą je z mniej poważnymi opowiastkami. Anegdoty powinny nieść głębsze treści, podkreślać wartości istotne dla firmy, tj. np. zadowolenie klienta, jakość, czy bezpieczeństwo pracy.

• Stosuj odpowiednią gestykulację. Ruch dłoni umożliwia okazywanie wiarygodności i zaangażowania, np.

  • zaciśnięta pięść, przypominająca ruch boksera zadającego cios oznacza: „tak! Naprzód!”

  • palec wskazujący wykorzystuj zwłaszcza przy rozdzielaniu zadań lub akcentowaniu puenty.

  • Obie dłonie wysunięte przed siebie w geście odpychania znaczą: „dość już tego!”, „poprzestańmy na tym.”

  • Otwarte ramiona, dłonie na zewnątrz mówią „jestem chętny do współpracy, przyjaźnie nastawiony”.

Krok czwarty: ROZWIJANIE HORYZONTÓW MYŚLOWYCH

Myślenie strategiczne obejmuje ocenę skutków, jakie przynoszą twoje działania w zaadaptowaniu się twojej firmy na rynku. Np. poszerzenie zakresu usług firmy w celu zaspokojenia potrzeb klientów.
Po prostu próbujesz przewidzieć, jaki wpływ na funkcjonowanie firmy może wywrzeć obecna zmiana. Powstaje przykładowy łańcuch skutków w systemie organizacyjnym: np. wprowadzenie ulepszonego produktu powoduje wprowadzenie ostrzejszych norm produkcyjnych. To z kolei wymaga zatrudnienia kontrolerów w dziele produkcji i obsługi klienta. Zatrudnienie pociąga za sobą konieczność szkoleń. One z kolei zwiększają koszty produkcji, co w konsekwencji może doprowadzić do konieczności zmniejszenia kosztów poprzez przeprojektowanie produktu, itd.
Oto rady, jak nabrać dobrych nawyków.

• przestań myśleć w sposób przyziemny i koncentrować się na własnych korzyściach, gdy w perspektywie leżą sprawy wielkiej wagi, np. przyjeżdżając na naradę dyrektorów filii do centrali, godne potępienia byłoby najpierw ubiegać się o zwrot kosztów delegacji.

• Spędzaj czas z osobami o szerokim horyzontach.

• Czytaj prace pionierów i futurologów.

Skłoń podwładnych do głębszych refleksji nad swoją rolą w firmie.
Do tego przyda się umiejętność zadawania trudnych pytań. Umiejętność zadawania pytań sprawia, że osoba lub grupa zaczyna myśleć, dlaczego coś robi lub cos zaniedbuje. Trudne pytania można stawiać podczas narady, podróży służbowej, prywatnej rozmowy. Przykłady trudnych pytań:

• Dyrektor pyta szefa działu produkcji: „podając datę wysyłki produktu założyłeś, że dostawca surowca wywiąże się terminowo z dostawą. Gdyby jednak nawalił? Dlaczego współpracujesz tylko z jednym dostawcą?”

• Wiceprezes jednego z operatora telefonii komórkowej do kierownika działu sprzedaży: „Cieszę się, że liczba klientów wzrosła o 15 %, ale jak się mają te dane to sytuacji konkurencji?”

Trening kreatywnego myślenia
Oto kilka wskazówek na doskonalenie kreatywności.

• notuj swoje ciekawe pomysły

• Interesuj się nowościami w twojej branży. Prenumeruj specjalistyczne pisma.

• Pasjonuj się hobby, które sprzyja kreatywnemu myśleniu: puzzle, szachy, języki obce, sztuki plastyczne.

• Pozwól sobie od czasu do czasu na małe szaleństwo, żart, czy przejaw niedojrzałości.

• Bądź dociekliwy i interesuj się ludźmi z twojego otoczenia.

• Wsłuchaj się w swój rytm biologiczny i przekonaj się, o jakiej porze dnia jesteś najbardziej twórczy.

• Nie zadowalaj się jednym pomysłem.

Krok piąty: JAK ZASŁUŻYĆ NA ZAUFANIE?

Codzienne zachowania lidera wymagają stosowania norm etycznych, nawet wtedy, gdy inni postępują nieetycznie.

Stwórz własny kodeks etyczny

• Lider postępuje zgodnie z normami etyki. Sporządź listę działań z twojej branży zawodowej, które uważasz za etyczne i niemoralne. Zastanów się, w jaki sposób będziesz naginał zasady, aby osiągnąć awans. W przestrzeganiu kodeksu czeka cię wiele dylematów. Posłużmy się przykładem menedżera, który musi walczyć z kryzysem w firmie. Zwolniono wielu pracowników i brakuje rąk do pracy. Jako jednym z rozwiązań jest nakłonienie pracowników do pracy w soboty bez dodatkowych stawek. Oto pytania, które powinien sobie zadać, aby ten dylemat rozwiać.

• czy decyzja jest sprawiedliwa? Może to nie jest sprawiedliwe, aby oczekiwać, że fachowcy będą pracować w soboty z powodu niepisanej groźby zwolnienia, jeśli wcale tego nie chcą? Taka sytuacja wcale nie zdarza się rzadko, więc może jest to słuszne?

• Czy byłbyś zadowolony, gdyby o twojej decyzji napisała lokalna praca, albo poinformowano o niej przez system poczty elektronicznej w twojej firmie? Co powiesz o nagłówku: „X żąda pracy w soboty, grożąc utratą zatrudnienia”?

• czy nie wstydziłbyś się swojej decyzji przed swoimi dziećmi?

Co robić, aby ci ufano?
Niech twoje słowa i czyny pozostają w zgodzie.

• powiedz pracownikom, że masz do nich zaufanie, a potem udostępnij im informacje na temat finansów firmy.

• Unikaj krętactwa i kontroluj to, co obiecujesz. Pamiętaj o realizacji obietnic.

• Postępuj tak, jak chciałbyś, aby postępowali inni.

• Walcz z hipokryzją. Jeśli na przykład, krytykujesz innych za marnotrawienie służbowych pieniędzy, nie możesz przesadzać z wydatkami na delegacjach, czy urządzać z nadmiernym przepychem swojego biura.

• Mów prawdę. Łatwiej zachować twarz, gdy nie trzeba dokładać starań, aby ukryć jakieś nieścisłości.

Zachowania niewerbalne służące zjednywaniu zaufania

• Uśmiechaj się w określonych sytuacjach.

• Częsta zmiana mimiki jest bardziej autentyczna niż kamienny wyraz twarzy.

• Utrzymuj kontakt wzrokowy.

• Schludna fryzura stwarza dobre wrażenie.

• Dbaj o obowiązującą estetykę ubioru służbowego.

• Ucz się opanowywania emocji.

• Unikaj nagłego i częstego odwracania głowy - to wywołuje wrażenie emocjonalnego niezrównoważenia.

• Pocieranie nosa czy ucha symbolizuje ukrywanie prawdy lub kłamstwo.

• Unikaj noszenia przyciemnianych okularów w zamkniętych pomieszczeniach.

Krok szósty : ZDOBYCIE WŁADZY

Stwórz efektywną sieć kontaktów.
Im więcej ludzi z wewnątrz firmy i sojuszników z zewnątrz będzie za tobą stało, tym szybciej zdobędziesz wpływy. Im więcej referencji, tym bardziej jesteś wiarygodny.- możesz liczyć na pomoc w sytuacjach awaryjnych.

Know how tworzenia sieci kontaktów.

• Zaproponuj znaczącej liczbie osób wspólny lunch. Zaoferuj pomoc i gotowość do współpracy.

• Zafunduj sobie efektowne wizytówki. Będziesz miał szczęście, jeśli 10% z ogólnej liczby rozdanych przyniesie pożądany efekt.

• Szukaj kontaktów towarzyskich. Krąg przyjaciół i znajomych z dobrymi koneksjami to najszybszy i najskuteczniejszy sposób nawiązywania współpracy.

• Wychodź z inicjatywą. Staraj się być aktywny na targach, konferencjach, prezentacjach. Jeśli mieszkasz w hotelu, zaproś kilka osób do pokoju lub baru na drinka (na koszt firmy).

10 narzędzi skutecznego lidera

• Demonstruj to, czego chcesz nauczyć grupę. Siła przykładu jest najbardziej motywująca. Jeśli np. do zadań grupy należy obsługa klientów, pokaż w praktyce, jak radzić sobie z zastrzeżeniami najbardziej opornych.

• Przestrzegaj przepisów na co dzień, oraz wyjaśniaj niejasności co do ich wprowadzania w życie. Nigdy nie narzekaj na odgórne ustalenia na forum grupy podwładnych. Jeśli się z czymś nie zgadzasz, konsultuj to z przełożonymi.

• Twój harmonogram pracy powinien być wypełniony i usystematyzowany. Jeżeli wychodzisz z biura bez istotnych powodów, wkrótce zaczną skracać sobie czas pracy.

• Inspiruj podwładnych poprzez odwoływanie się do istotnych wartości. Jeśli chcesz zmotywować młody zespół sprzedawców, możesz wzbudzić w nich ducha rywalizacji stwierdzeniem: „Jeszcze niedawno mieliśmy 40 % rynku, a teraz konkurencja zabrała nam 20%. Kiedy im odpłacimy?”

• Używaj mocnych określeń, np.„nie chcę już więcej słyszeć, że nie jesteście w stanie tego zrobić”. „Na skutek lekceważenia obowiązujących zaleceń, wciąż rażąco zwiększa się ilość błędów w naszych produktach”.

• Zadawaj właściwe, personalne pytania. Np. „Czy chcecie przyczynić się do tego, aby nasza firma była numerem 1 na rynku?”, zamiast: „Chciałbym, żebyście pracowali tak, by nasza firma wyprzedziła konkurencję!”. Pytanie bezpośrednie inspirują, bo pobudzają do odpowiedzi i działania.

• Wyrażaj uczucia we właściwym momencie. Okazywanie uczuć jest częścią taktyki motywowania podwładnych. Zachowaj je za specjalne okazje, np. przy podsumowaniu jakiegoś zadania. Uśmiech, okrzyki zadowolenia akcentują doniosłość chwili.

• Przed podjęciem decyzji zasięgaj opinii podwładnych, nawet jeśli jej nie potrzebujesz. Pamiętaj jednak, abyś przy zasięganiu opinii nie zdradził się, że już podjąłeś decyzję.

• Wymiana korzyści. Polega na oferowaniu korzyści w zamian za okazanie pomocy, czyli dobijanie targu z drugą stroną. Możesz np. złożyć obietnicę rewanżu w późniejszym czasie, czy podziału w zyskach, osiągniętych na skutek zrealizowanego celu.

• Inspiruj opowiadaniami o sukcesach, czasem pozwól sobie na żarty.

Podwładni uwielbiają słuchać historii o ludziach sukcesu, o tym, jak zaczynali od niczego, a doszli do sławy i pieniędzy. Takie anegdoty pobudzają energię do pracy.

¹ Violetta Nowacka - jest psychologiem-terapeutą, trenerem i coachem. Od 10 lat prowadzi prywatną praktykę psychologiczną i współpracuje z licznymi firmami szkoleniowymi jako trener szkoleń miękkich i biznesowych, realizując projekty EFS - Kapitał Ludzki oraz projekty komercyjne. Szkoli handlowców, sprzedawców, menadżerów. Była dziennikarka Tygodnika WPROST, pracowała dla agencji reklamowych jako psycholog reklamy. Obecnie współpracuje z ogólnopolskimi czasopismami kobiecymi i portalami informacyjnymi oraz ogólnopolskimi telewizjami, udzielając wywiadów i komentarzy z dziedziny psychologii.